Er zijn weinig begrippen die voor zoveel verwarring gezorgd hebben als het begrip 'metafysica'. Voor sommige gerespecteerde denkers is het zelfs een soort bundeling van alles wat warrig is. En gezien de geschiedenis van het begrip kan men hen niet eens zo ongelijk geven. In een klein, maar vinnig artikeltje uit zijn Berlijnse tijd zegt Hegel: "Denn Metaphysik ist das Wort [...] vor dem jeder, mehr oder minder, wie vor einem mit der Pest Behafteten davon läuft." Het ontstaan van het begrip is al een paradox. Het woord zou voor het eerst gebruikt zijn door Andronikos van Rhodos toen deze een uitgave van de werken van Aristoteles verzorgde. Maar het is zeker al eerder gebruikt, echter wel steeds in het voetspoor van Aristoteles, terwijl juist hij de werkelijkheid primair als fysisch en niet als metafysisch dacht. Daar begint eigenlijk het hele drama van de metafysica al, waarvan de geschiedenis in het Historisches Wörterbuch der Philosophie meer dan honderd kolommen in folio beslaat, maar in plaats van bij Plato te beginnen, begint bij Aristoteles. Door hiernaar te verwijzen, kunnen wij ons in het volgende beperken tot de visie die het Von Laun Instituut op dit begrip in de loop der tijd ontwikkeld heeft.

Het Von Laun Instituut heeft een visie op de metafysica ontwikkeld die zich op drie belangrijke punten van de meeste andere interpretaties onderscheidt:

1. Alleen het daadwerkelijk functioneren van een in aanzet reëel bestaande democratie kan het bestaan van een niet zintuiglijk waarneembare werkelijkheid filosofisch rechtvaardigen. De metafysica veronderstelt het bestaan van zo'n niet-fysische werkelijkheid.

2. Elke echte democratie veronderstelt een dubbele werkelijkheid: een zintuiglijk waarneembare en een niet-zintuiglijk waarneembare werkelijkheid. Deze beide werkelijkhe-den staan in een contradictoire relatie tot elkaar en zijn desondanks toch tegelijk werkelijk. Logisch gezien is dat onmogelijk, omdat van een contradictoire relatie alleen maar één van beide polen van de relatie werkelijk kan zijn, zoals door Aristoteles bewezen. Elke democratie veronderstelt daarom een formeellogische absurditeit. Daarom laat men in een democratie altijd naast de logica ook een dialectiek gelden. Beide sluiten elkaar wederzijds uit. Het instrument van de rationaliteit is de logica, het instrument van de redelijkheid is de dialectiek. De logica veronderstelt een fysisch denken en een fysische werkelijkheid, de dialectiek een metafysisch denken en een metafysische werkelijkheid. Beide sluiten elkaar logisch uit.

Wie dus in een democratie een concrete theoretische of praktische beslissing moet nemen, zal altijd moeten kiezen tussen twee elkaar uitsluitende grootheden. Een grondige analyse kan laten zien dat iedereen in een democratie dat onbewust ook min of meer doet, zelfs als men er bewust een andere theorie over de democratie op na houdt. En precies dat maakt democratie zo moeilijk te begrijpen voor buitenstaanders die er niet mee vertrouwd zijn of er niet in zijn opgegroeid. Democratie vereist een fundamenteel andere manier van denken, waarin onder andere voor werkelijk gehouden wordt wat logisch gesproken niet werkelijk kan zijn.

3. De enige dialectiek die de logica kan vervangen, omdat zij haar contradictoir uitsluit, is niet de Hegelse of Marxsche dialectiek, maar die van Plato. Dialectiek in deze Platoonse zin is het gelijktijdig kunnen denken van de werkelijkheid van twee elkaar contradictoir uitsluitende werkelijkheden.

Ad 1. De democratie zoals die vanaf de zesde eeuw voor Christus door de Grieken ontwikkeld is, veronderstelt dat bepaalde principes werken, ondanks het feit dat men van principes nooit kan aantonen dat ze werken, omdat principes geen oorzaak kunnen zijn in de lijn van oorzaak en gevolg. Een principe is een idee en pas als zo'n idee gerealiseerd is, hebben we te maken met een werkelijkheid, waarvan we de oorzaak kunnen proberen te achterhalen. Die oorzaak zal dan echter altijd een zintuiglijk waarneembare moeten zijn. Daarom zal men op het niveau van oorzaak en gevolg nooit bij het principe kunnen uitkomen als de oorzaak van de werkelijkheid waarvan we menen dat we die aan de realisering van dat principe te danken hebben.
Een voorbeeld van zo'n principe is bijvoorbeeld dat 'het recht' niet iets kan zijn, dat door de macht gegarandeerd of gegeven kan worden. In een democratie heeft iemand een recht alleen op grond van zijn onmacht, behoeftigheid, niet kunnen etc. Het gaat daarbij nadrukkelijk om een principe dat democraten in hun hoofd hebben, want dit 'recht' vindt men nergens in de natuur of in niet-democratische maatschappijen, waar overal de grote vissen de kleine opeten. Maar de geldigheid en dat wil zeggen: de realiteit van dit principe lost de realiteit van het recht als macht of het recht van de sterke niet op, ofschoon het er wel eenduidig het uitsluitende tegendeel van is.

Een democraat die een concrete beslissing neemt zal daarom altijd moeten afwegen, voor welke werkelijkheid hij in een concrete situatie kiest. Die keuze is in principe absoluut onvoorspelbaar, want het is niet zo dat het principe belangrijker is dan de realiteit van de macht of, omgekeerd, dat de realiteit van de macht belangrijker dan de principes is. Wat op een gegeven moment een realistische keuze is in een democratische context, hangt dus geheel en al van de concrete situatie af, waarin wij een beslissing moeten nemen.

De principes zijn echter wel absoluut. En daar zijn veel misverstanden door ontstaan. Die principes moeten wel absoluut zijn, omdat zij anders geen enkele kans hebben om als gelijkwaardig te kunnen concurreren met de dagelijkse werkelijkheid van de macht. Die absoluutheid hebben de echte democratische principes echter alleen uit hoofde van hun logische onmogelijkheid, waardoor ze buiten de zintuiglijk waarneembare werkelijkheid en daarmee buiten ruimte en tijd vallen. Daardoor moeten zij wel per definitie een geldigheid hebben die ruimte en tijd overstijgt, en dat is hun absoluutheid. Democratische principes zijn dus absoluut geldig en alleen daardoor kunnen zij zich meten met de realiteit van de macht of in het algemeen met de realiteit van de zintuiglijke waarneming. Die absoluutheid is dus onze eigen menselijke schepping en heeft op zich niets te maken met een geloof in een God Schepper of een andere absolute macht.

Ad 2. De consequenties van deze verdubbeling van de werkelijkheid in elke reële democratie, en dus van de waarheid - die altijd aan de werkelijkheid georiënteerd moet zijn - zijn allesomvattend, van de dagelijkse moraal, de theorie en praktijk van de politiek tot en met de theoretische fundering en de praktijk van alle wetenschappen zonder uitzondering. Het komt er in feite op neer dat elk oordeel, of het nu van praktische of van theoretische aard is, een verdubbeling ervaart, omdat in een democratie - en alleen daar - elk ding en elke verhouding naast zijn fysische, dat wil zeggen: zintuiglijk waarneembare werkelijkheid óók een 'wezen' heeft, waar bij elke beslissing serieus rekening mee moet worden gehouden, als die beslissing althans objectief verantwoord wil zijn in de context van een democratie. Dat 'wezen' van de dingen kan in principe altijd verwoord worden, dat wil zeggen, dat men het te allen tijde moet kunnen definiëren, ook al is het per definitie nooit beschrijfbaar.

Het Von Laun Instituut heeft de regels ontwikkeld waaraan zo'n wezensdefinitie zal moeten voldoen om wetenschappelijk verantwoord te kunnen zijn.

Ad 3. De Hegelse dialectiek van 'Zijn-Niets-Worden' aan het begin van zijn 'Logik' wordt door hem zelf voorgesteld als het meest vooroordeelloze begin van de logica. Maar een nauwkeurige analyse kan laten zien dat hij om beweging in de ontwikkeling van die begrippen te krijgen, de begrippen Zijn en Niets twee inhoudelijk verschillende betekenissen moet meegeven. En dat is precies de reden, die Plato er toe bracht, om naast de werkelijkheid die in principe aan de logica beantwoordt, een andere werkelijkheid te postuleren, die met die logica niet onder één dak te brengen is. Dat is de veel bespotte en zelden begrepen werkelijkheid van zijn 'Ideeën'. Het is deze dialectiek tussen twee elkaar uitsluitende werkelijkheden die door het Von Laun Instituut gezien wordt als de enige dialectiek die het metafysische wezensdenken als wetenschappelijk kan legitimeren. Haar enige vooronderstelling is, dat de waarheid dubbel is, hetgeen door de hele geschiedenis van het denken - vaak tegen wil en dank, zoals bij Hegel - bevestigd wordt. De dialectiek van Hegel kan zich wetenschappelijk uiteindelijk niet handhaven, omdat zij in wezen de dialectiek als het verlengde van de logica blijft zien en niet onderkent dat zij daarvan het uitsluitende tegendeel is. Wat op dit punt voor Hegel geldt, geldt in nog veel sterkere mate voor Marx.